नवी दिल्ली: भारत सतत स्वच्छ ऊर्जेकडे वाटचाल करत आहे. सौर ऊर्जा आणि पवन ऊर्जेच्या अनेक नवीन प्रकल्पांवर काम सुरू आहे. तथापि, सर्वात चांगली गोष्ट म्हणजे आता सामान्य नागरिकांना स्वच्छ ऊर्जेचे महत्त्व समजत आहे. आता लोक केवळ त्यांच्या घरासाठी किंवा व्यवसायासाठी सौर किंवा पवन ऊर्जा वापरत नाहीत तर बरेच लोक सौर पॅनेल किंवा पवन टर्बाइनच्या व्यवसायात हात आजमावत आहेत. आतापर्यंत या क्षेत्रात मोठ्या कंपन्यांची नावे ऐकायला मिळत होती. परंतु, आता तरुण या क्षेत्रात नवनवीन कल्पना राबवून स्वतःचे उपक्रम सुरू करत आहेत.
याचे एक उदाहरण गुजरातमधील सुरतमध्ये पाहायला मिळाले. मूळचे बाडमेर येथील रहिवासी असलेल्या डुंगर सिंग सोढा याने ‘सनविंड’ नावाची पोर्टेबल पवनचक्की शोधून काढली आहे, जी केवळ ग्रामीण भागातील वीज संकटावर उपाय नाही, तर शहरी भागांसह देशभरात स्वच्छ आणि स्वस्त ऊर्जेचा एक नवीन पर्याय आहे.
डुंगर सिंगला त्याच्या बालपणीचे दिवस आठवतात जेव्हा तो वीज कपातीमुळे त्रस्त होता आणि त्याने शेणाच्या गॅस आणि टॉर्चचा वापर करून घरात प्रकाश व्यवस्था केली होती. वीज कपातीच्या समस्येने तो इतका त्रस्त होता की, त्याने या समस्येवर कायमचा उपाय शोधण्याचा निर्णय घेतला. त्यानंतर त्याच्या मनात एक कल्पना आली की, अशी पवनचक्की बनवावी जी घराच्या छतावर बसवता येईल आणि कुठेही नेता येईल. तसेच प्रत्येक घराला स्वस्त आणि स्थिर वीज मिळेल.
जेव्हा डुंगर सिंगने दहावीनंतर विज्ञान शाखेत प्रवेश घेण्याचा प्रयत्न केला, तेव्हा तो यशस्वी झाला नाही. त्यामुळे त्याला खूप निराशा झाली. पण निराश होण्याऐवजी तो मजुरीच्या कामासाठी गुजरातमधील सुरतकडे वळला. पण इथेही वीज कपातीमुळे त्याला त्रास झाला आणि त्याच्या मेहनतीला अडथळा निर्माण झाला. त्यानंतर डुंगर सिंगने ठरवले की, त्याला पवनचक्की बनवायची आहे.
यानंतर डुंगर सिंगने एका मित्राकडून ५० हजार रुपये उधार घेतले आणि काम सुरू केले. सुरुवातीला तो अनेक वेळा अपयशी ठरला. परंतु, जर कठोर परिश्रम असतील, तर यश निश्चितच मिळते यावर त्याचा ठाम विश्वास होता. या विश्वासाने आणि संघर्षाने त्याने सनविंड पवनचक्की बनवली. डुंगर सिंगच्या मते, त्याच्या पोर्टेबल पवनचक्कीची सुरुवातीची किंमत स्मार्टफोनइतकी आहे आणि ती दररोज १०-१२ युनिट वीज तयार करते, जी एका सामान्य कुटुंबासाठी पुरेशी आहे. डुंगर सिंगने या पोर्टेबल पवनचक्कीचे पेटंट देखील मिळवले आहे आणि त्याचे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर कौतुक होत आहे. त्याने बनवलेल्या लहान पवनचक्क्या सैन्याला दिल्या जात आहेत. तसेच आफ्रिकन देशांमध्ये पाठवल्या जात आहेत.
हे पवनचक्की कुठेही बसवता येते. डुंगर सिंग सोढा याने बनवलेली ही पवनचक्की गावातील घरांमध्ये तसेच शहरी भागातील उंच इमारतींच्या बाल्कनींमध्ये बसवता येते. पोर्टेबल पवनचक्की कुठेही, कोणत्याही प्रकारे वापरता येते. ती वापरण्यात कोणतीही अडचण नाही. याबाबत डुंगर सिंग सोढा म्हणाला की, त्यांच्या सन विंड कंपनीने बनवलेली पहिली पवनचक्की जुगाड पवनचक्की म्हणता येईल. जी अगदी सहजपणे बनवण्यात आली.
त्यानंतर त्याने मागणीनुसार पवनचक्क्या बनवायला सुरुवात केली. तो १०० वॅटपासून ते १०० किलोवॅटपर्यंतच्या पवनचक्क्या बनवू शकतो. एक किलोवॅटची पवनचक्की एका महिन्यात ३०० किलोवॅटपर्यंत वीज निर्माण करू शकते, जी एका घरासाठी पुरेशी आहे. तो लोकांना स्मार्ट फोनच्या किमतीत पवनचक्क्या पुरवत आहे.
