Oxford University Press: छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्याबद्दल अत्यंत आक्षेपार्ह आणि अप्रमाणित मजकूर प्रसिद्ध केल्याप्रकरणी अखेर तब्बल २१ वर्षांनंतर ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेस (OUP) इंडियाने बिनशर्त माफी मागितली आहे. २००३ मध्ये जेम्स लेन यांच्या वादग्रस्त पुस्तकातील चुकीच्या दाव्यांमुळे महाराष्ट्रासह देशभरात संतापाची लाट उसळली होती. याप्रकरणी प्रेसने आता मुंबई उच्च न्यायालयात प्रतिज्ञापत्र सादर करून आपली चूक मान्य केली आहे.
नेमकी चूक काय होती?
२००३ मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या ‘शिवाजी: हिंदू किंग इन इस्लामिक इंडिया’ या जेम्स लेन यांच्या पुस्तकात शिवरायांच्या व्यक्तिमत्त्वाविषयी आणि त्यांच्या कुटुंबाविषयी काही आक्षेपार्ह विधाने करण्यात आली होती. विशेषतः पुस्तकातील पृष्ठ क्रमांक ३१, ३३, ३४ आणि ९३ वरील मजकूर अत्यंत विवादास्पद होता. हा मजकूर पुराव्यांच्या कसोटीवर टिकू शकला नाही, हे आता प्रेसने अधिकृतपणे मान्य केले आहे. ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेसने प्रसिद्ध केलेल्या जाहीर नोटिशीत म्हटले आहे की, पुस्तकात केलेले दावे पडताळणीअंती खोटे आणि अप्रमाणित आढळले आहेत. असा मजकूर प्रकाशित झाल्याबद्दल प्रेसला मनापासून पश्चात्ताप होत आहे. ऐतिहासिक व्यक्तिमत्त्वांबद्दल माहिती देताना जी अचूकता आणि संवेदनशीलता हवी होती, ती पाळली गेली नाही.
उदयनराजे भोसले आणि शिवप्रेमींची माफी
प्रेसने आपल्या प्रतिज्ञापत्रात छत्रपती शिवाजी महाराजांचे १३ वे वंशज खासदार उदयनराजे भोसले यांच्यासह संपूर्ण शिवप्रेमी जनतेची जाहीर माफी मागितली आहे. ज्यांच्या भावना या पुस्तकामुळे दुखावल्या गेल्या, त्या सर्वांप्रती प्रेसने दिलगिरी व्यक्त केली आहे. या पुस्तकातील मजकुरामुळे २००४ मध्ये महाराष्ट्रात मोठा वाद निर्माण झाला होता. संभाजी ब्रिगेडच्या कार्यकर्त्यांनी पुण्याच्या भांडारकर ओरिएंटल रिसर्च इन्स्टिट्यूटमध्ये (BORI) तोडफोड केली होती. संस्थेने लेखकाला चुकीचे संशोधन पुरवल्याचा आरोप त्यावेळी करण्यात आला होता. या घटनेनंतर हे पुस्तक आणि त्यातील मजकूर अनेक कायदेशीर कचाट्यात अडकला होता. भविष्यात ऐतिहासिक तथ्ये मांडताना अधिक सावधगिरी बाळगू आणि कोणत्याही महापुरुषाचा अवमान होणार नाही याची काळजी घेऊ, असे आश्वासनही ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेसने दिले आहे.
