मुंबई : गिरिजा देवींनी भारतीय शास्त्रीय संगीताच्या जगात स्वतःचे एक अद्वितीय स्थान निर्माण केले. त्यांच्या आवाजात भारतीय संगीताचा आत्मा सामावलेला होता. त्यांनी भारतात आणि जगात ठुमरीला एक नवी ओळख दिली. ज्या काळात समाज महिलांनी रंगमंचावर गाणे अयोग्य मानत होता, त्या काळात त्यांनी संगीताचा मार्ग निवडला. प्रत्येक अडथळ्यावर मात करून त्या अशा उंचीवर पोहोचल्या की लोक त्यांना ‘ठुमरीची राणी’ म्हणू लागले.
गिरिजा देवींचा जन्म ८ मे १९२९ रोजी वाराणसीतील एका गावात झाला. त्यांचे वडील, रामदेव राय, एक जमीनदार आणि संगीताचे मोठे चाहते होते. त्यांनी स्वतः संगीताचे शिक्षण घेतले होते आणि महान कलाकारांना ऐकण्यासाठी ते वाराणसीला प्रवास करत असत. लहान गिरिजादेखील त्यांच्यासोबत संगीत मैफिलींना जात असत. याच काळात संगीताकडे त्यांचा कल वाढत गेला. तिच्या वडिलांनी समाजाचा विचार न करता तिला संगीत शिकवण्याचा निर्णय घेतला.
गिरिजा देवींनी वयाच्या पाचव्या वर्षी संगीत शिकायला सुरुवात केली. त्यांचे गुरू पंडित सरजू प्रसाद मिश्रा होते, ज्यांनी त्यांना ‘ख्याल’ आणि ‘टप्पा’ यांसारख्या शास्त्रीय शैली शिकवल्या. लहानपणापासूनच त्या तासन्तास सराव करत असत. मात्र, घरातील प्रत्येकजण त्यांच्या संगीत शिक्षणाच्या बाजूने नव्हता. त्यांच्या आई आणि आजीची इच्छा होती की त्यांनी इतर मुलींप्रमाणे घरकामावर लक्ष केंद्रित करावे. मात्र, त्यांच्या वडिलांनी नेहमीच त्यांना पाठिंबा दिला. जेव्हा कधी गिरिजा देवी एखादा नवीन राग शिकत, तेव्हा त्या त्यांना बक्षीस म्हणून एक बाहुली देत असत.
