DME Gas Innovation: आखाती देशांतील युद्धामुळे उद्भवलेल्या जागतिक इंधन संकटात पुणेकरांनी देशाला आशेचा किरण दाखवला आहे. पुण्याच्या ‘नॅशनल केमिकल लॅबोरेटरी’ (NCL) मधील शास्त्रज्ञांनी एलपीजीला (LPG) तोडीस तोड असा ‘डायमिथाईल इथर’ (DME) हा गॅस विकसित करण्यात यश मिळवले आहे. यामुळे भविष्यात गॅस टंचाईचे टेन्शन कायमचे मिटण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
२० वर्षांच्या तपस्येला यश
ज्येष्ठ शास्त्रज्ञ डॉ. तिरुमलाईस्वामी राजा आणि त्यांच्या पथकाने गेल्या दोन दशकांपासून या प्रकल्पावर संशोधन केले आहे. बायोमासपासून तयार होणारा हा गॅस एलपीजीप्रमाणेच सहज हाताळता येतो. या संशोधनाचे सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे:
स्वदेशी उत्प्रेरक (Catalyst): या गॅसच्या निर्मितीसाठी आवश्यक असलेले विशेष उत्प्रेरक प्रयोगशाळेतच तयार करण्यात आले असून त्याचे व्यावसायिक उत्पादनही यशस्वी झाले आहे.
पर्यावरणपूरक: हा गॅस जळताना काजळी धरत नाही आणि याची फ्लेम पारदर्शक असते. एलपीजीच्या तुलनेत हा अधिक उष्मांक (Calories) देतो.
स्वस्त पर्याय: मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन झाल्यास हा गॅस एलपीजीपेक्षाही स्वस्त दरात उपलब्ध होऊ शकतो.
देशात टंचाई का निर्माण झाली?
भारताला लागणाऱ्या एकूण एलपीजीपैकी ६० टक्के (सुमारे २० दशलक्ष टन) गॅस आपण आयात करतो. हा पुरवठा प्रामुख्याने सौदी अरेबियासारख्या देशांतून ‘होर्मुझच्या सामुद्रधुनी’मार्गे होतो. मात्र, इराण-अमेरिका संघर्षामुळे हा सागरी मार्ग बाधित झाला आहे, परिणामी भारतात सिलेंडरचा तुटवडा जाणवत आहे.
काळाबाजार करणाऱ्यांवर कारवाईचा बडगा
गॅस टंचाईचा गैरफायदा घेणाऱ्या साठेबाजांविरोधात प्रशासनाने आता कठोर पावले उचलली आहेत. मुंबईसह अनेक भागांत २ हजार रुपयांचा कमर्शियल सिलेंडर ४ हजार रुपयांना विकला जात असल्याच्या तक्रारी आल्या आहेत. अशा काळाबाजार करणाऱ्यांवर यंत्रणांनी आता नजर ठेवली असून धाडसत्र सुरू केले आहे.
