पुण्याचा रक्तरंजित ‘मुळशी पॅटर्न’, जमीन, वर्चस्व अन् हत्या, शहरात रक्तरंजित इतिहास कसा सुरु झाला?

पुणे : ‘मुळशी पॅटर्न’ सिनेमाने पुण्याच्या गल्लीबोळांमधील रक्तरंजित गँगवॉरची झलक दाखवली, पण ही केवळ काल्पनिक कथा नाही, तर पुण्याच्या गुन्हेगारी विश्वातील वास्तव आहे. सांस्कृतिक शहर म्हणून ओळख असलेल्या पुण्याला गेल्या चार दशकांपासून गँगवॉरचा शाप आहे. 2024 मध्ये शरद मोहोळ आणि 2025 मध्ये वनराज आंदेकर यांच्या हत्येने पुण्याच्या कायदा-सुव्यवस्थेवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित झाले आहे. वाढते जमिनीचे भाव, प्रॉपर्टी व्यवहार आणि क्षेत्रीय वर्चस्वाची लालसा यांनी पुण्याच्या गँगवॉरला जन्म दिला. या रक्तरंजित इतिहासाचा मागोवा घेताना पुण्याच्या अंडरवर्ल्डची भयावह कहाणी समोर येते.

पुण्यातील गँगवॉरचा उदय: 1980 चे दशक

पुण्यात खऱ्या अर्थाने गँगवॉरला सुरुवात 1980 च्या दशकात झाली. त्या काळात जुगार अड्डे, अवैध दारू विक्री आणि खंडणी हे टोळ्यांचे प्रमुख व्यवसाय होते. सायकल चेन, रामपूरी चाकू, तलवारी आणि सोडा बाटल्या यांसारख्या साध्या शस्त्रांनी गुंड आपले वर्चस्व प्रस्थापित करत होते. नाना पेठ, भवानी पेठ, गंज पेठ आणि कसबा पेठ यांसारख्या जुन्या भागांमध्ये छोट्या-मोठ्या टोळ्या सक्रिय होत्या. याच काळात बाळकृष्ण उर्फ बाळू आंदेकर याने आंदेकर टोळी स्थापन केली, तर माळवडकर, मारणे आणि घायवळ यांसारख्या टोळ्यांनीही आपले पाय रोवले.

1984 मध्ये पुण्याच्या गुन्हेगारी इतिहासातील पहिला मोठा गँगवॉर घडला. शिवाजीनगर कोर्टाच्या आवारात प्रमोद माळवडकरने बाळू आंदेकरची गोळ्या झाडून हत्या केली, जी त्याच्या वडिलांच्या खुनाचा बदला होती. या घटनेने आंदेकर आणि माळवडकर टोळ्यांमधील वैर पेटले, ज्यामुळे पुढील दशकभर रक्तरंजित हिंसाचार झाला. 1997 मध्ये पुणे क्राइम ब्रँचने काळेवाडी येथे माळवडकरचा एनकाऊंटर करून त्याची टोळी संपवली, पण आंदेकर टोळीने सूर्यकांत उर्फ बंडू आंदेकरच्या नेतृत्वाखाली वर्चस्व कायम ठेवले.

1990 चे दशक: जमिनीचे भाव आणि आयटी क्रांती

1990 च्या दशकात पुणे वेगाने विस्तारत होते. आयटी उद्योगाचा विस्तार आणि हिंजवडीसारख्या आयटी पार्क्सच्या उभारणीसाठी मोठ्या प्रमाणात जमिनींची गरज भासली. यामुळे जमीन दलाल आणि प्रॉपर्टी एजंट्सच्या मागणीत वाढ झाली. या संधीचा फायदा घेत टोळ्यांनी जमीन व्यवहारांमध्ये हस्तक्षेप सुरू केला. खंडणी, जमीन हडपणे आणि बांधकाम व्यावसायिकांना धमकावणे हे त्यांचे नवे व्यवसाय बनले. या काळात गजानन उर्फ गजा मारणे, निलेश घायवळ, शरद मोहोळ आणि बाबा बोडगे यांसारख्या गुंडांनी स्वतःच्या टोळ्या उभ्या केल्या.

गजा मारणे आणि निलेश घायवळ हे मूळचे मित्र होते, पण स्वतःचे स्वतंत्र वर्चस्व प्रस्थापित करण्याच्या इच्छेने त्यांच्यात संघर्ष सुरू झाला. एकमेकांच्या टोळीतील सदस्यांना लक्ष्य करून हत्या करण्याचे सत्र सुरू झाले. या काळात पुण्यात कोयत्याचा वापर वाढला, आणि चौकाचौकांमध्ये निर्घृण हत्या होऊ लागल्या. कोयता हा पुण्याच्या गँगवॉरचा एक खास ‘हत्यार’ बनला, ज्यामुळे हिंसाचाराला नवे परिमाण मिळाले.

2000 चे दशक: साखळी हत्या आणि टोळीयुद्ध

2006 मध्ये मारणे गँगच्या सुधीर रसाळची बाबा बोडगे गँगच्या संदीप मोहोळने हत्या केली, ज्यामुळे पुण्यात टोळीयुद्ध रंगले. या हत्येचा बदला म्हणून मारणे गँगने संदीप मोहोळची हत्या केली. त्यानंतर शरद मोहोळने किशोर मारणेची हत्या केली. या साखळी हत्यांनी पुणे हादरले. 2010 मध्ये कुडले खून प्रकरणात घायवळ टोळीतील 26 जणांची पुराव्याअभावी सुटका झाली, तर 2014 मध्ये अमोल बधेची हत्या मारणे गँगने केल्याचा आरोप झाला.

शरद मोहोळने 2006 ते 2023 पर्यंत पुण्याच्या अंडरवर्ल्डवर वर्चस्व गाजवले. त्याच्यावर खंडणी, खून आणि MCOCA अंतर्गत अनेक गुन्हे दाखल होते. 5 जानेवारी 2024 रोजी कोथरूडमधील सुतारदरा येथे त्याच्या राहत्या घराजवळ त्याची गोळ्या झाडून हत्या झाली. या हत्येमागे गणेश मारणे आणि त्याच्या टोळीचा हात असल्याचा संशय आहे. पोलिसांनी आठ जणांना अटक केली, ज्यात साहिल उर्फ मुन्या पोळेकर आणि नम्रता यांचा समावेश आहे.

2024-25 आंदेकर टोळी आणि कौटुंबिक वैर
1 सप्टेंबर 2024 रोजी माजी नगरसेवक वनराज आंदेकरची नाना पेठेत गोळ्या आणि कोयत्याने हत्या झाली. या हत्येमागे कौटुंबिक वैर आणि प्रॉपर्टी वाद होता. वनराजच्या बहिणी संजीवनी आणि कल्याणी यांचा त्यांच्या पती जयंत आणि गणेश कोमकर यांच्याशी वाद होता. संजीवनीच्या दुकानावर अतिक्रमणविरोधी कारवाईत वनराजचा हात असल्याचा संशय होता. सोमनाथ गायकवाड आणि अनिकेत दूधभाते यांनी हत्येचा कट रचला. गायकवाडने 2021 मध्ये आंदेकर टोळी सोडून स्वतःची गँग बनवली होती. पोलिसांनी 21 जणांवर चार्जशीट दाखल केली, आणि गणेश कोमकरसह मुख्य आरोपींना अटक झाली.

5 सप्टेंबर 2025 रोजी वनराजच्या खुनाचा बदला म्हणून आंदेकर टोळीने गणेश कोमकरचा 19 वर्षीय मुलगा आयुष कोमकर याची नाना पेठेत गोळीबारात हत्या केली. बंडू आंदेकर, त्याची मुलगी, दोन नातवंडे, अमन पठाण, यश पाटील, अमित पाटोळे, स्वराज वाडेकर आणि तुषार वाडेकर यांना अटक झाली, पण मास्टरमाइंड कृष्णा आंदेकर फरार आहे. या हत्येने पुण्याच्या गँगवॉरचा कौटुंबिक पैलू उघड झाला.

‘मुळशी पॅटर्न’ ची खरी प्रेरणा
‘मुळशी पॅटर्न’ हा सिनेमा मुळशी तालुक्यातील शेतकऱ्यांच्या जमिनी गमावण्याच्या कथेवर आधारित आहे, पण त्यात पुण्याच्या गँगवॉरचेही प्रतिबिंब आहे. 1990 च्या दशकात मुळशी, पौड आणि मावळ येथील शेतकऱ्यांनी जमिनी गमावल्या, आणि त्यांच्या तरुण मुलांनी शहरात येऊन गुन्हेगारीकडे वळणे स्वाभाविक झाले. जमीन दलाल, बांधकाम व्यावसायिक आणि आयटी पार्कच्या व्यवहारांमधील खंडणीमुळे टोळ्या बळकट झाल्या. कोयता, तलवार आणि पिस्तूल यांचा वापर वाढला, आणि अल्पवयीन मुलांना टोळ्यांमध्ये सामील करून घेण्याचे प्रमाण वाढले.

गँगवॉरचे नवे स्वरूप: रिल्स आणि अल्पवयीन गुंड
आजच्या काळात पुण्याच्या गँगवॉरने नवे स्वरूप घेतले आहे. अल्पवयीन मुले टोळ्यांमध्ये सामील होत असून, कोयत्याने गाड्या फोडणे, रस्त्यावर दहशत माजवणे आणि गुन्ह्यांचे रिल्स बनवणे हे प्रकार वाढले आहेत. सोशल मीडियावर ‘कोयता गँग’ आणि ‘गुंडगिरी’चे व्हिडिओ व्हायरल होत आहेत, ज्यामुळे पोलिसांपुढे नवे आव्हान आहे. शरद मोहोळ, वनराज आंदेकर आणि आयुष कोमकर यांच्या हत्यांनी पुण्यातील कायदा-सुव्यवस्थेची कमजोरी उघड झाली आहे.

2000 च्या दशकात पुणे पोलिसांनी MCOCA अंतर्गत अनेक गुंडांना अटक करून गँगवॉरवर नियंत्रण मिळवले होते. शरद मोहोळ, गजा मारणे, बंडू आंदेकर यांच्यावर कारवाई झाली. मात्र, नव्या टोळ्या आणि अल्पवयीन गुंडांनी पुन्हा गँगवॉरला उधाण आणले आहे. पोलिसांना पुरावे गोळा करणे आणि चार्जशीट प्रभावीपणे दाखल करणे यात अडचणी येत आहेत. उदाहरणार्थ, कुडले खून प्रकरणात 26 जणांची सुटका झाली, कारण पुरावे अपुरे होते. पोलिसांनी आता ड्रोन पथके आणि सीसीटीव्ही यंत्रणेचा वापर वाढवला आहे, पण गुन्हेगारी पूर्णपणे थांबलेली नाही.