Repo Rate: भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) शुक्रवार, ५ जून २०२६ रोजी आपले नवीन पतधोरण जाहीर केले आहे. देशातील सर्वसामान्यांना मोठा दिलासा देत, आरबीआयचे गव्हर्नर संजय मल्होत्रा यांच्या नेतृत्वाखालील ‘पतधोरण समितीने’ (MPC) या वेळी व्याजदरात कोणताही बदल न करण्याचा महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला आहे. मध्यवर्ती बँकेने आपला रेपो दर ५.२५ टक्के या पातळीवर स्थिर ठेवला आहे. आरबीआयच्या या निर्णयामुळे गृहकर्ज (Home Loan), कार लोन (Car Loan) आणि इतर वैयक्तिक कर्जांचे मासिक हप्ते (EMIs) सध्या तरी वाढणार नसून ते स्थिर राहतील.
जागतिक अस्थिरतेतही भारतीय अर्थव्यवस्था मजबूत
पतधोरण जाहीर करताना आरबीआयचे गव्हर्नर संजय मल्होत्रा यांनी जागतिक आर्थिक परिस्थितीवर भाष्य केले. गेल्या काही महिन्यांत जागतिक अर्थव्यवस्थांमध्ये प्रचंड अस्थिरता निर्माण झाली असून महत्त्वाचे व्यापार मार्ग आणि पुरवठा साखळींमध्ये (supply chains) मोठे अडथळे आले आहेत, असे त्यांनी नमूद केले. या जागतिक अशांततेमुळे जगभरातील कंपन्या आता सावधगिरीने पावले टाकत आहेत. मात्र, अशा आव्हानात्मक परिस्थितीतही भारतीय अर्थव्यवस्थेची मूलभूत स्थिती पूर्वीपेक्षा अधिक मजबूत आणि आरोग्यदायी आहे, असा विश्वास गव्हर्नरांनी व्यक्त केला. बाह्य आर्थिक धक्क्यांचा सामना किमान परिणामांसह करण्यास भारत पूर्णपणे सक्षम असल्याचे त्यांनी सुरुवातीलाच अधोरेखित केले.
भू-राजकीय तणावामुळे जागतिक चिंता वाढली
गव्हर्नर संजय मल्होत्रा यांनी पुढे सांगितले की, पश्चिम आशियातील सुरू असलेल्या भू-राजकीय तणावामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेवर अनिश्चिततेचे गडद सावट निर्माण झाले आहे. या तणावामुळे ऊर्जेच्या (इंधनाच्या) किमतीत मोठी वाढ झाली असून, जागतिक पुरवठा साखळी विस्कळीत झाली आहे. याचा थेट परिणाम आंतरराष्ट्रीय आर्थिक घडामोडींवर होत आहे. या बदलत्या आणि चिंताजनक परिस्थितीचा सामना करण्यासाठी जगातील प्रमुख विकसित देशांच्या मध्यवर्ती बँका आगामी काळात व्याजदर वाढवण्याचा विचार करू शकतात, असे संकेतही त्यांनी दिले.
शेअर बाजारातील तेजी विरुद्ध रोखे बाजारातील घसरण
सध्याच्या आर्थिक बाजारातील विसंगतीवर प्रकाश टाकताना आरबीआय गव्हर्नरांनी एक महत्त्वाचे निरीक्षण नोंदवले. सध्या कृत्रिम बुद्धिमत्तेबाबतच्या (AI) प्रचंड आशावादामुळे जगभरातील शेअर बाजार तेजीत आहेत. परंतु, याच्या अगदी उलट चित्र सरकारी रोखे बाजारात (Bond Market) पाहायला मिळत आहे. महागाई पुन्हा वाढण्याची भीती आणि कर्जाच्या मोठ्या ओझ्याबाबतच्या चिंतेमुळे रोखे बाजार घसरणीचा सामना करत आहे.
सुरक्षित मालमत्तांकडे ओढा आणि चलनांचे अवमूल्यन
वाढत्या जागतिक धोक्यांमुळे आंतरराष्ट्रीय गुंतवणूकदार सध्या सोने आणि अमेरिकन डॉलरसारख्या सुरक्षित मानल्या जाणाऱ्या मालमत्तांकडे अधिक आकर्षित होत आहेत. या वाढत्या मागणीमुळे परकीय चलन बाजारात मोठी अस्थिरता दिसून येत आहे. या जागतिक घडामोडींचा फटका अनेक उदयोन्मुख अर्थव्यवस्थांच्या स्थानिक चलनांना बसत असून, डॉलरच्या तुलनेत ती कमकुवत होत चालल्याची प्रवृत्ती बाजारात दिसून येत आहे. या सर्व पार्श्वभूमीवर भारताने घेतलेला रेपो दर स्थिर ठेवण्याचा निर्णय देशांतर्गत बाजारपेठेला दिलासा देणारा ठरेल.
