मुंबई : गानसम्राज्ञी लता मंगेशकर यांचे नाव सर्वांनीच ऐकले असेल. त्यात संगीताचे औपचारिक शिक्षण घेतले नसले तरी एकेकाळी त्यांच्या प्रतिभेच्या जोरावर त्यांना सर्वाधिक मानधन मिळाले असे ओ. पी. नय्यर हेदेखील तसे काहींच्या आठवणीत असतील. प्रत्येक सुरात एक विशिष्ट प्रकारचा आवाज देणाऱ्या ओ. पी. नय्यर यांची अनेक गाणी ऐकली गेली आहेत, परंतु त्यांच्याशी संबंधित काही किस्से अजूनही चर्चेत असतात.
ओ. पी. नय्यर म्हणून ओळखले जाणारे ओमकार प्रसाद नय्यर हे एक संगीतकार होते. ज्यांना शास्त्रीय संगीताचे औपचारिक शिक्षण मिळाले नव्हते. परंतु, जेव्हा त्यांनी गाण्यासाठी संगीत दिले, तेव्हा त्यांनी त्यात रागांचा वापर इतक्या सुंदरपणे केला की रसिकांना अंदाजही येत नव्हता. भारतातील लाहोर येथे जन्मलेल्या नय्यर यांना लहानपणापासूनच संगीताची आवड होती. त्यांच्या कुटुंबातील सदस्य त्यांना संगीताकडे जाण्यापासून रोखत होते. त्यांना वाटत होते की जर ते संगीतापासून दूर गेले तर ते अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करतील. पण नय्यर यांचे मन आधीच संगीतात होते.
वयाच्या १७ व्या वर्षी त्यांनी एचएमव्हीसाठी कबीर वाणी संगीतबद्ध केले, पण ते पसंत केले गेले नाही. असे असूनही, त्यांनी ‘प्रीतम आं मिलो’ हा खाजगी अल्बम तयार केला, ज्यामध्ये सी.एच. आत्मा यांनी आवाज दिला. १९५२ च्या ‘आसमान’ चित्रपटाने नय्यर यांच्या यशाचे क्षितिज उघडले. पण त्यांच्यात आणि लता मंगेशकर यांच्यात दरी निर्माण केली. दोघांनीही पुन्हा कधीही एकत्र काम केले नाही. हा तो काळ होता जेव्हा लता मंगेशकर ‘अनारकली’, ‘नागिन’ आणि ‘बैजू बावरा’ सारख्या चित्रपटांमध्ये गाणी गाऊन प्रसिद्धीच्या मार्गावर होत्या.
