Indian Rupee Fall: भारतीय अर्थव्यवस्थेसाठी आजचा दिवस ऐतिहासिक ठरला आहे. आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत रुपयाने आतापर्यंतची सर्वात मोठी नीचांकी पातळी गाठली असून, १ डॉलरची किंमत ९५ रुपयांवर पोहोचली आहे. रुपयाच्या या मोठ्या घसरणीमुळे आयातीचा खर्च वाढणार असून महागाईचा भडका उडण्याची शक्यता वर्तवण्यात येत आहे. आर्थिक दृष्टिकोनातून ही बाब निश्चितच चिंतेची असली, तरी चलन बाजारात या आर्थिक अस्थिरतेच्या काळात व्यवहार करणाऱ्या गुंतवणूकदारांसाठी एक नवीन मार्ग खुला झाला आहे. नेमकी कशी समजून घेऊयात.
आकडेवारी काय सांगते?
मार्च २०२५ ते मार्च २०२६ या कालावधीत, जगातील अनेक प्रमुख चलनांनी रुपयाच्या तुलनेत दुहेरी अंकी वाढ दर्शविली. या वाढीमध्ये ऑस्ट्रेलियन डॉलर आघाडीवर राहिला आहे त्याने २० टक्क्यांहून अधिक वाढ नोंदवली आहे. दरम्यान, युरोचे मूल्य सुमारे १८ टक्क्यांनी वधारले, तर न्यूझीलंड डॉलर आणि अमेरिकन डॉलर यांनी अनुक्रमे ११ टक्के आणि १०.७ टक्के वाढ नोंदवली आहे. याव्यतिरिक्त, अर्जेंटाइन पेसोमध्ये १५ टक्क्यांहून अधिक उसळी दिसून आली आणि ब्रिटिश पाउंडचे मूल्य १३ टक्क्यांहून अधिक वाढले आहे. थोडक्यात सांगायचे तर, मजबूत परकीय चलनांमध्ये गुंतवणूक केल्यास गुंतवणूकदाराला रुपयाच्या अवमूल्यनाचा थेट फायदा उठवता येऊ शकतो.
अमेरिकन डॉलर कसे बाळगता येते?
तुम्ही HDFC किंवा ICICI सारख्या बँकांमध्ये, अथवा BookMyForex सारख्या ॲप्सद्वारे multi-currency account ओपन करु शकता. त्यानंतर, तुम्ही UPI किंवा नेट बँकिंगचा वापर करून त्या वेळी बाजारातील दरांच्या हिशोबाने ऑनलाइन अमेरिकन डॉलर खरेदी करू शकता. हे ही लक्षात घेणं गरजेचं आहे की या व्यवहारांवर सेवा शुल्क म्हणजेच service charge लागू असतात. तुम्ही हे चलन सहजपणे स्वतःकडे बाळगून ठेवू शकता; जेव्हा जेव्हा exchange rate वाढेल, तेव्हा तुम्ही तुमच्याकडील चलन liquidate करून रुपयांच्या स्वरूपात अधिक रक्कम प्राप्त करू शकता. हे नमूद करणं महत्त्वाचं ठरत की, मुदत ठेवींच्या (FDs) विपरीत, या पद्धतीमध्ये कोणताही ‘लॉक-इन कालावधी’ म्हणजेच पैसे काढून घेण्यावर निर्बंध असलेला कालावधी नसतो. शिवाय, गेल्या १० वर्षांत अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत रुपयाचे मूल्य सुमारे ४१ टक्क्यांनी घसरले आहे.
RBI चे नियम काय आहेत?
भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या (RBI) ‘उदारीकृत विप्रेषण योजने’ (Liberalized Remittance Scheme – LRS) अंतर्गत, कोणत्याही भारतीय नागरिकाला प्रत्येक आर्थिक वर्षात २५०,००० अमेरिकन डॉलर्सपर्यंतच्या मूल्याचे परकीय चलन खरेदी करण्याची परवानगी असते. ही एक पूर्णपणे कायदेशीर आणि सरळ प्रक्रिया आहे. पण तज्ज्ञ सावधगिरीचा इशाराही देतात की, चलन बाजार हे स्वाभाविकच अस्थिरतेच्या अधीन असतात; त्यामुळे, गुंतवणूकदारांनी संतुलित आणि सुज्ञ गुंतवणूक धोरण अवलंबावे, असा सल्ला दिला जातो. डॉलरच्या तुलनेत रुपयाची स्थिती आंतरबँक परकीय चलन बाजारात, शुक्रवारी डॉलरच्या तुलनेत रुपया ८९ पैशांनी घसरला आणि ९४.८५ प्रति डॉलर या आतापर्यंतच्या नीचांकी पातळीवर बंद झाला. रुपया ९४.१८ प्रति डॉलर या पातळीवर उघडला आणि पहिल्यांदाच त्याने ९४.५० ची पातळी ओलांडली. अखेरीस, तो अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत ९४.८५ या पातळीवर बंद झाला जी मागील बंद किंमतीपेक्षा ८९ पैशांची घसरण होती. बुधवारी, रुपया २० पैशांनी घसरला होता आणि अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत ९३.९६ या विक्रमी नीचांकी पातळीवर बंद झाला होता.
‘या’ घसरणीचे कारण काय?
कच्च्या तेलाच्या वाढत्या किंमती आणि त्याचा macroeconomic दृष्टीकोनावर होणाऱ्या प्रतिकूल परिणामांबद्दलची भीती, यामुळे देशांतर्गत चलनावर दबाव कायम आहे. परकीय चलन व्यापाऱ्यांनी सांगितले की, अनेक घटकांच्या संयोगामुळे रुपया कमकुवत होत आहे: परदेशी गुंतवणूकदारांकडून होणारी सततची विक्री, मध्यपूर्वेतील संघर्षाभोवतीची अनिश्चितता आणि बळकट होत असलेल्या डॉलरमुळे निर्माण झालेला दबाव त्याचा परिणाम रुपयावर होतो. त्यांनी पुढे नमूद केले की, डॉलरला असलेली सततची मागणी आणि ऊर्जेच्या किंमतींमुळे वाढणाऱ्या महागाईशी संबंधित जोखीम, या दोन्ही गोष्टींमुळे रुपया दबावाखाली राहत आहे. जोपर्यंत कच्च्या तेलाच्या किंमतींमध्ये घट होत नाही, तोपर्यंत ही परिस्थिती अशीच कायम राहण्याची अपेक्षा आहे.
